Een fenomeenonderzoek naar de omvang, aard en impact van hit-and-run-acties, de profielen van de deelnemers en de kansen voor de aanpak
De aanleiding
Sinds de jaren ’10 van deze eeuw zijn veel maatregelen getroffen om confrontaties tussen supportersgroepen in en rondom stadions te voorkomen. Dit heeft ertoe geleid dat confrontaties steeds vaker buiten wedstrijd(dag)en om zijn gaan plaatsvinden. Een deel van dergelijke confrontaties is te typeren als een vechtafspraak. Dit type confrontatie is in 2022 onderzocht door Joey Wolsink en Henk Ferwerda. In dat onderzoek gaven gesproken politiefunctionarissen aan dat ze meer last ondervonden van en zorgen hadden over het fenomeen hit-and-run-acties. Omdat het ontbrak aan gefundeerd onderzoek naar dit fenomeen, is dit onderzoek gestart. Het doel was om inzichtelijk te maken wat de kenmerken van (deelnemers aan) hit-and-run-acties zijn, hoe vaak het fenomeen voorkomt, wat de impact ervan is en waar kansen liggen voor de aanpak.
Het onderzoek
Er zijn meerdere onderzoeksactiviteiten uitgevoerd. Ten eerste is door middel van openbronnenonderzoek gezocht naar hit-and-run-acties. Ten tweede is in 13 (groeps)interviews met 21 respondenten over dit fenomeen gesproken. Zij zijn werkzaam bij de politie (n=13), het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV; n=1), de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB; n=3), het Openbaar Ministerie (OM; n=1) en gemeenten (n=3). Ten derde is nagegaan of deelnemers aan hit-and-run-acties geregistreerd staan in het politiesysteem Basisvoorziening Handhaving (BVH) en zo ja, waarvoor.
Bevindingen
Een hit-and-run-actie is een eenzijdige vergeldingsactie. In het verleden is er iets gebeurd tussen beide supportersgroepen, waardoor de ene supportersgroep besluit de andere aan te vallen. Zo’n overrompeling vergt voorbereiding en organiserend vermogen. Tijdens een hit-and-run-actie ontbreekt het aan (ongeschreven) regels. Dit zorgt er onder andere voor dat er ook wapens gebruikt worden. Deze kenmerken maken hit-and-run-acties anders dan vechtafspraken.
Hit-and-run-acties komen relatief weinig voor; enkele keren per seizoen. Dit is niet in overeenstemming met de zorg die de politie in 2022 uitte, namelijk dat het fenomeen hit-and-run-acties zou gaan groeien. Ondanks het feit dat hit-and-run-acties niet vaak plaatsvinden, is de maatschappelijke impact wel groot. Ze vinden plaats in de openbare ruimte, zoals in/rondom horecagelegenheden. Hierdoor raken onschuldige burgers en ondernemers erbij betrokken. Al met al is het een ernstige verstoring van de openbare orde met fysiek letsel, emotionele schade en/of materiële schade tot gevolg.
In het onderzoek staan meerdere kansen om de aanpak van voetbalgerelateerd geweld – waartoe hit-and-run-acties ook behoren – te verbeteren, zoals:
- De politie moet haar informatiepositie verbeteren. Het moet duidelijk worden welke problematische supportersgroepen er zijn, wie bij welke problematische supportersgroep hoort en wie interesse lijkt te hebben om hier onderdeel van uit te gaan maken. Naast de politie dienen ook veel BVO’s het zicht op hun supporters te verbeteren;
- De voetbalketen moet in gezamenlijkheid besluiten wat onder voetbalgerelateerd geweld verstaan gaat worden. Met andere woorden: of vechtafspraken en hit-and-run-acties hier ook toe gaan behoren. Hier moet de voetbalketen vervolgens ook naar gaan handelen;
- Supporters die zich (ernstig) misdragen, zouden waar mogelijk vaker aangepakt moeten worden vanuit het straf- en bestuursrecht en daarbovenop een stadionverbod moeten krijgen.
Opdrachtgever
Programma Politie & Wetenschap
Auteurs
Joey Wolsink, Marjolein Nillessen en Henk Ferwerda
Uitgave
Kennisnotitie, Bureau Beke 2026
Download
Hit-and-run-acties
