De poortwachtersrol van notarissen in het vennootschapsrecht onderzocht
Wetenschappelijke aandacht voor de poortwachtersrol van notarissen in het vennootschapsrecht is beperkt. Desondanks maken deze studies in gezamenlijkheid wel duidelijk dat notarissen in een complex spanningsveld met verschillende en soms tegenstrijdige belangen en verplichtingen werken. Notarissen oefenen een ambt uit, verlenen diensten en ondernemen. Zij adviseren, stellen aktes op en passeren deze. Notarissen hebben daarbij de wettelijke verplichting iedere burger te helpen (ministerieplicht). In de context van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) dienen notarissen ook hun klanten te onderzoeken en ongebruikelijke transacties bij de Financial Intelligence Unit (FIU) te melden. Notarissen hebben net als andere poortwachters zoals accountants en advocaten niet alleen te maken met een meldplicht, maar ook met een geheimhoudingsplicht waardoor slechts in bijzondere omstandigheden informatie over cliënten aan specifiek gedefinieerde derden mag worden verstrekt.
In opdracht van het RIEC Amsterdam-Amstelland onderzocht Bureau Beke de risico’s die een adequate uitoefening van de poortwachtersrol van notarissen in het vennootschapsrecht beïnvloeden.
Het onderzoek
Voor dit onderzoek is deskresearch verricht en zijn tuchtrechtzaken en RIEC-casuïstiek geanalyseerd. Ook zijn notarissen die actief zijn in het vennootschapsrecht aan het woord gelaten. Zij hebben via vragenlijsten en in interviews hun visie op – en ervaringen met de poortwachtersrol met ons gedeeld. Daarnaast is er met een breed palet aan professionals over de problematiek gesproken.
De resultaten
Dit onderzoek laat zien dat notarissen in het vennootschapsrecht tegen verschillende knelpunten, spanningsvelden en risico’s aanlopen bij het vervullen van hun poortwachtersrol. Anders dan in het vastgoed staan zij vaak aan het begin van de keten, waardoor hun handelen grote invloed heeft op het verdere proces en andere poortwachters. Ook maakt het onderzoek duidelijk dat deze rol samengaat met specifieke beeldvorming en spanningen in relatie tot de rol van dienstverlener, ondernemer en poortwachter. Verschillen in kennis, motivatie en middelen tussen notarissen leiden ook tot uiteenlopende manieren waarop zij hun verantwoordelijkheid invullen. Het onderzoek sluit af met een typologie van notarissen die handvaten biedt voor de preventieve aandacht voor een adequatere invulling van de rol als poortwachter.
Opdrachtgever
RIEC Amsterdam-Amstelland
Auteurs
Richard Staring, Djara Schraven, Marijn Helsloot en Henk Ferwerda
Uitgave
Bekereeks, 2026
Downloaden
Dienstverlenen, weigeren, melden?
